LÀM CHA MẸ KHÔNG DỄ

LÀM CHA MẸ KHÔNG DỄ Bài viết được đăng trên báo Phụ Nữ 18/04/2016

Những lý do chính được liệt kê: con làm theo ý mình, chúng có quá nhiều hoạt động khó kiểm soát, cha mẹ quá bận rộn, thiếu kỹ năng giáo dục con, không kiềm chế và quản lý được cảm xúc. Đó là động cơ để 40 cha mẹ đến lớp học “Cha mẹ bình yên, con hạnh phúc” do Trung tâm Giá trị sống và làm giàu thế giới nội tâm TP.HCM tổ chức.

Đầu tư cho con, thiếu hay đủ?

Lớp học dành cho cha mẹ, nhưng trong lớp có bốn đứa con “đòi” đi theo, một bé trai tám tuổi, hai cô con gái 15 tuổi, một cô 17 tuổi, cả bốn em đều cho biết “Cha mẹ không hiểu con. Con cũng không hiểu cha mẹ”.

Các học viên cùng nhau nhớ lại, giây phút đầu tiên nhìn thấy đứa trẻ với bao cảm xúc thiêng liêng. Rồi con lớn lên trong tình yêu và sự che chở của cha mẹ. Những thách thức cũng lớn cùng con: con quậy, không nghe lời, lầm lì, quát lại cha mẹ… Cha mẹ thì nóng giận, la mắng, căng thẳng, phớt lờ, bỏ mặc, lắm lúc cảm thấy… đuối.

Họ không đổ lỗi cho con, đó là lý do mà họ đến lớp, ngồi cùng nhau để xem trong cách giáo dục, đầu tư cho con có điều gì thiếu sót. Về vật chất, mọi người đề u sắm cho con quần áo, giày dép… từ khi con chưa ra đời. Đi “cày” để kiếm tiền cho con là niềm vui của cha mẹ; con nhỏ mua đồ chơi, con lớn mua nhà, mua xe… Trong khả năng của mình, cha mẹ nào cũng hào phóng cho con.

Đến phần thể chất, sức khỏe của con, họ có vẻ “ngập ngừng” hơn. Bởi không thể đảm bảo cho con một môi trường sống sạch khi không khí ô nhiễm, thực phẩm nhiễm độc. Không ít người nhận ra con mình ít vận động, ngồi nhiều do học, chơi game, coi ti vi… trong khi cấu trúc của cơ thể cần có hoạt động tay chân, đi bộ, tập thể dục. Ngay cả giấc ngủ của con cũng không hẳn đã chuẩn. Tuy nhiên, về nhu cầu ăn mặc, sức khỏe thể chất của trẻ, cha mẹ tương đối an tâm khi đã cung cấp khá đủ cho con “năng lượng cứng” để trẻ tăng cân, cao lớn.

Ảnh: Khóa học Kỹ Năng Làm Cha Mẹ tại Trung tâm InnerSpace

"Năng lượng mềm" để trẻ trưởng thành

Cha mẹ đã làm gì để đầu tư cho trí tuệ, tinh thần và tâm hồn của con? Hầu như cha mẹ không tiếc tiền và công sức để con cái được học trường tốt, học ngoại ngữ, vi tính… Kiến thức và thông tin không thiếu đối với một đứa trẻ trong nhà có tiện nghi.

Việc dạy con học, cha mẹ giao cho thầy cô. Cha mẹ lo nộp tiền. Về phần trí tuệ, đứa trẻ có biết phán xét, phân định và quyết định những vấn đề của mình không? Ngay cả một đứa học sinh giỏi, cha mẹ vẫn không tin con mình đã khôn lớn, nên hay giành quyền chọn sở thích, chọn bạn, chọn trường đại học, chọn nghề nghiệp cho con… Những điều này gây ra xung đột giữa cha mẹ và con cái.

Cảm nhận của con về cuộc sống cũng dựa vào trí tuệ. Trong lĩnh vực này, cha mẹ bắt đầu “lơ mơ”, bởi hầu như cha mẹ biết rõ con mình học môn gì, bao nhiêu điểm, tốt nghiệp loại gì, nhưng quan điểm của con thế nào về tình bạn, tình yêu, về những vấn đề xã hội, dân sinh… thì dường như “nó chỉ nói với bạn bè”. Con càng lớn, “kênh” giao tiếp giữa cha mẹ và con cái càng giảm lượng phát sóng. Điều này liên quan đến phần đầu tư của cha mẹ vào tinh thần của con bao gồm suy nghĩ, cảm xúc, thái độ và ký ức.

Nhiều học viên trầm tư khi được hỏi: “Bạn có thường hỏi con nghĩ gì khi con buồn, con vui. Lúc con còn bé, con bị ngã, bạn cần biết con đau chỗ nào, hay muốn biết cảm xúc của con. Khi con gặp rắc rối, có phải cha mẹ là người đầu tiên con tìm đến? Và khi con trưởng thành, quay về gia đình là vì trách nhiệm, nghĩa vụ hay vì ký ức đầy yêu thương?”. Khi thảo luận, họ không ngại bày tỏ thiếu sót của mình trong việc này, khó hiểu được con cái, nhiều khi thấy con như người lạ trong nhà.

Ảnh: Khóa học Kỹ Năng Cha Mẹ tại Trung tâm InnerSpace

Chị Huyền Nga, người dẫn theo hai cô con gái đến lớp, với mong muốn để mẹ con hiểu nhau hơn, tâm sự: “Nhiều lúc giữa mẹ con xảy ra xung đột, mình phải đầu hàng: “Xin lỗi, mẹ đã hết sức cố gắng mà vẫn không hiểu nổi con muốn gì”. Bày tỏ cảm xúc yêu thương nhau, cần nhau là thói quen ít dần trong nhiều gia đình. Khi con lớn, cha mẹ nhận được thông tin của con nhiều hơn cảm xúc của con. Biết rằng, nó vẫn thương mình, nhưng sao nó không ngại làm những việc khiến cho cha mẹ đau buồn”.

=>> Xem nội dung khóa học KỸ NĂNG CHA MẸ sắp tới.

Theo dòng sự kiện kỷ niệm 20 năm Inner Space tại Việt Nam

Trường Sơn thực hiện

Góc kỹ năng cha mẹ, những bài báo có thể bạn cũng muốn đọc:

LÀM GÌ KHI CON "BUỒN CHẾT ĐI ĐƯỢC"?
BẢO VỆ CON BẠN KHI LÊN MẠNG - Diane G. Tillman
DỪNG LẠI MỘT CHÚT TRƯỚC KHI VÀO NHÀ
7 câu nói từ người lớn vô tình phá hoại cuộc đời trẻ
LÀM GÌ KHI TRẺ KHÓC? [11 Giải Pháp Hiệu Quả Nhất]
SUY NGHĨ CỦA MẸ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CON NHƯ THẾ NÀO KHI MANG THAI?

Ảnh: Khóa học Kỹ Năng Cha Mẹ tại InnerSpace

Theo dòng sự kiện kỷ niệm 20 năm Inner Space tại Việt Nam

Xông đất tâm hồn - Trish Summerfield

Cô giáo tây và lớp học đặc biệt trên truyền hình

Con sẽ dừng nếu bạn biết…!

1) Đừng nói: “Không được ném như thế!” = Con ném đồ chơi, mẹ nghĩ con không còn thích nó nữa, để mẹ đem bỏ thùng rác nghe” 

(Thủ thuật nói/nghe giúp truyền thông cảm xúc bằng thái độ không đối đầu. Câu nói này không những mở giao tiếp mà còn biểu đạt tình hình từ quan điểm của bạn, từ đó cho con cơ hội diễn đạt lại sự việc theo quan điểm của con).

2. Đừng nói: “Lớn rồi mà còn mè nheo hả?” = Lớn vẫn bị bức xúc. Cảm xúc nào cũng sẽ qua.

(Giọng nói phải chân thành. Con càng lớn, càng có vấn đề lớn và bức xúc. Nếu nói ‘lớn rồi, mà còn mè nheo’ là không công nhận cảm xúc của con. Hãy khuyến khích con tránh hoặc giảm thiểu cảm xúc và ngăn ngừa một cách lành mạnh).

3. Đừng nói: “Con dám hỗn ư?” = Con có thể tức giận, nhưng mẹ sẽ không cho phép con hỗn láo với mẹ. Chúng ta cần biết tôn trọng người khác.

(Lời nói của bạn là thông điệp cho trẻ biết trẻ có quyền bộc lộ cảm xúc của mình, nhưng hành động thiếu tôn trọng là không được. Tách biệt giữa cảm xúc và hành vi giúp trẻ hiểu trẻ có quyền biểu lộ, nhưng phải biết tôn trọng người khác).

5. Đừng nói: “Mặt nhăn như khỉ vậy!” = Có chuyện hả con? Mẹ cùng giải quyết được không?

(Câu nói này cho trẻ biết bạn đang cùng một đội với trẻ, chung tay với trẻ hướng tới một mục đích chung).

6. Đừng nói: “Im đi! Vào phòng ngay” = Mẹ nghĩ chúng ta nên về phòng để bình tĩnh đã.

(Điều này lật kịch bản “mẹ hết chịu nổi” thành “mẹ cũng cần bình tĩnh”, cho phép kết nối lại thay vì cô lập).

7. Đừng nói: “Đi học bài ngay!” = Con muốn làm văn hay toán trước hay …?

(Câu nói mở ra cho trẻ quyền lựa chọn, thay vì bắt buộc và kiểm soát). 

>> Đọc thêm bài "Thúc đẩy con học tốt mà không cần so sánh"

8. Đừng nói: Ăn hay mẹ tắt ti vi = Chúng ta có thể làm gì để ăn ngon trong khi xem ti vi?

(Bạn đang chuyển trách nhiệm tìm ra giải pháp về phía con).

9. Đừng nói: “Phòng bừa bộn như chuồng heo!” = Chúng ta dọn sạch chỗ này được không? Mẹ sẽ giúp con một tay.

(Chuyển từ than phiền, thành bắt đầu, tạo đà và động lực).

10. Đừng nói: “Đi chưa? Trễ giờ rồi!” = Con cần làm gì để mình đúng giờ?

(Cho phép trẻ suy nghĩ qua quá trình chuyển tiếp trong cuộc sống – giữa công việc này và công việc khác).

11. Đừng nói: “Nín, mọi người nhìn con kìa!” = Ra chỗ góc riêng kia và chúng ta cùng giải quyết.

(Bạn đang củng cố ý thức đồng đội mà không gây chú ý đến hành vi của con) 

=> Xem thêm bài "Làm gì khi trẻ khóc"

Hình ảnh một khóa học do cô Trish Summerfield hướng dẫn

THIỀN ĐỊNH INNERSPACE LÀ GÌ? Đọc chi tiết tại đây.

Thúc đẩy con học tốt mà không cần so sánh - Trish Summerfield

Một trong những mối bận tâm lớn của các bậc cha mẹ là tìm kiếm trường học “tốt nhất” cho con khi trẻ đến tuổi đi học, rồi lại đau đầu tìm trường chuyển cấp, đặc biệt lúc cháu chuẩn bị bước vào đại học. Nhưng mối lo lắng hàng ngày và lớn hơn của các bậc cha mẹ vẫn là việc thúc đẩy con học tốt. Họ thường than phiền rằng: “nó chẳng chịu học hành gì cả, ngày nào cũng phải thúc nó học bài, tôi phát điên lên vì nó, nó cứ mải chơi game và xem truyền hình thôi...”.

LÀM GÌ KHI TRẺ KHÓC? [11 Giải Pháp Hiệu Quả Nhất]

Làm gì khi trẻ khóc?

Ai cũng biết trẻ sơ sinh giao tiếp bằng tiếng khóc. Khi trẻ biết đi, biết nói, bạn mong đợi con phải biết xử lí cảm xúc của nó như người lớn. Nghiên cứu cho rằng bộ não con người là mạng điện tử phản ứng tức thì đối với tiếng khóc của trẻ, khiến họ chú ý và sẵn sàng giúp đỡ. Tiếng trẻ khóc kích thích hồi đáp chiến đấu hay bỏ chạy, tăng nhịp tim và thúc đẩy bạn hành động… ngay cả khi đứa trẻ ấy không phải là con bạn.

>> Xem thông tin khóa học Kỹ năng cha mẹ <<

Trẻ khóc không nhất thiết do buồn.

Với nhiều trẻ biết đi, khóc không phải do buồn mà là cách xử lý cảm xúc. Trẻ có thể khóc vì giận dữ, thất vọng, sợ hãi, phấn khích, bối rối, lo lắng hoặc thậm chí hạnh phúc. Vấn đề là, trẻ có thể thiếu khả năng diễn đạt bằng ngôn ngữ và tự nhận thức để giải thích cảm xúc của mình. Vì thế, hỏi, “sao khóc vậy con?” hiếm khi nhận được hồi đáp hiệu quả từ trẻ.

“Nín đi!” = làm cuộc đời rối lên làm gì?

Bạn tưởng như vậy sẽ là vỗ về trẻ và bạn cũng có thể đỡ xót con. Tuy vậy, con ngay tức thì biết rằng bạn không hiểu con đang cảm thấy thế nào. Do vậy, trẻ có thể phản ứng ngược lại bằng khóc to hơn hoặc dai dẳng hơn.

“Nín đi!” là yêu cầu trẻ thôi khóc và cũng bảo rằng cảm xúc như vậy là không quan trọng và không hợp lí. Dẫu chuyện xảy ra đối với bạn là nhỏ, nhưng không công nhận cảm xúc của trẻ, là bỏ lỡ cơ hội cho cả bạn và con học xử lý cảm xúc theo hướng tích cực.

Là cha mẹ, là hỗ trở sự phát triển khả năng tự điều chỉnh cảm xúc ở con, nhưng chỉ khi bạn cư xử với con bằng hiểu biết và thấu cảm.

“Xem nè!” = Có trò này vui hơn này!

Nhiều cha mẹ đánh lạc hướng con bằng nhiều thứ… Cha mẹ lại bỏ lỡ cơ hội kết nối với con và dạy con cách xử lý cảm xúc của mình. Có trường hợp, con đòi đồ chơi của bạn, cha mẹ lấy đồ chơi khác cho con hoặc ẫm con đi chỗ khác, nhưng trẻ vẫn khóc, thậm chí, lớn hơn và gào lên để được lắng nghe.

Đúng là đôi khi sự phân tán có thể hiệu quả, nhưng chỉ tạm thời bởi con sẽ không học cách đương đầu với tình huống tương tự hoặc có cảm xúc tích cực hơn sau này.

Phải nói gì?

Trước nhất, bạn phải giữ bình tĩnh. Nếu bạn tức giận, căng thẳng hoặc cáu gắt, những lời bạn nói ra sẽ khiến trẻ tuyệt vọng. Hít một hoặc 2 hơi, công nhận cảm xúc của bạn, tập trung vào những gì đang diễn ra bên trong bạn (tim có thể đập nhanh hơn, hàm có thể đang nghiến chặt, căng cơ) và khi bạn đã sẵn sàng, hãy nói nhỏ và nhẹ nhàng:

1. “Chúng ta cùng một đội. Mẽ sẽ giúp con”. Trẻ có thể lớn tiếng, “con không cần”, những vẫn nhận ra mẹ sẽ cùng mình khi cần.

2. “Mẹ có thể thấy chuyện này khó với con”. Trẻ hiểu rằng bạn đang lắng nghe và thấy rõ những gì trẻ đang chịu đựng.

3. “Mẹ hiểu con đang buồn/thất vọng/sợ hãi/lo lắng và điều đó là chuyện bình thường”. Củng cố cho trẻ thấy rằng cảm thấy như vậy không phải là xấu.

4. “Điều đó thật buồn/bực/thất vọng”. Công nhận điều khiến trẻ khóc, giúp trẻ nhìn ra điều đã kích thích cảm xúc của trẻ và tìm ra điều cần làm khi cảm xúc này xuất hiện.

5. “Chúng ta dừng lại một tí nhé”. Giúp trẻ hiểu có lúc cần tạm lắng để trấn an mình. Trẻ có thể mệt mọi hoặc quá kích thích và chỉ cần tạm lắng trước khi quay lại hoạt động.

6. “Mẹ yêu con. Con an toàn”. Trẻ thấy mình không đơn độc, có thể cần một cái ôm, nựng hoặc nắm tay trẻ để thấy rằng bạn thực sự cùng trẻ để giúp trẻ.

7. “Con cần mẹ giúp/làm lại không?” Nhiều lần khi trẻ khóc toáng lên, trẻ cần một trong 3 điều: 1) giúp để hoàn thành một việc, 2) tách khỏi tình huống gây xúc cảm, 3) giúp làm lại gì đó. Hỏi trẻ xem trẻ cần giúp gì, không cần bảo trẻ phải làm thế nào. Điều trẻ cần là được làm mạnh, giúp đỡ để thấy mình quan trọng và có ý nghĩa.

8. “Mẹ biết con đang khóc, nhưng mẹ không biết con cần gì. Nói mẹ hiểu đi”. Thậm trí trẻ chưa đủ vốn từ để diễn đạt, nhưng đây là cơ hội để trẻ thực tập.

9. “Mẹ nhớ khi con…” Mặc dù nó có vẻ giống như thủ thuật đánh lạc hướng, giúp trẻ nhớ lại một khoảng thời gian khi trẻ cảm thấy hạnh phúc và bình an. Cách này giúp trẻ chuẩn bị tư thế cho não để suy nghĩ lí trí. Cố giải thích lý do khi trẻ đang xúc động mạnh, chẳng khác gì thương lượng với một nhà độc tài nhỏ bé. Trẻ không chuẩn bị nghe lí do khi đang có cảm giác tuyệt vọng hoặc tức giận hoặc buồn hoặc cáu gắt.

10. “Chúng ta cùng giải quyết”. Tìm ra giải pháp giúp trẻ xử lý cảm xúc của trẻ, dạy trẻ cách nhìn nhận một vấn đề khách quan và đưa ra những giải pháp khả quan.

11. Bạn hãy im lặng và để trẻ có không gian yêu thương. Hãy là cây cột thấu hiểu và làm mạnh trẻ.

Phạm Thị Sen

Phụ trách trung tâm Inner Space Bình Triệu

Diane G. Tillman, nhà tâm lý giáo dục Mỹ 

>> Đọc tiếp bài Vì sao trẻ chọn gây hấn thay vì ôn hòa

[Tổng Hợp] HÌNH ẢNH NGÀY HỘI GIA ĐÌNH 24/09/2017

Một thực tế không thể phủ nhận của cả nhân loại rằng gia đình là trái tim của toàn xã hội và là cái nôi cho các thế hệ mai sau, do đó điều gì xảy ra trong gia đình sẽ có tác động không nhỏ đến đời sống xã hội.